
مهربانی در حال بارگذاری است...
وقف و انفاق، از والاترین جلوههای عبودیت و مسئولیت اجتماعی در اندیشه اسلامی است؛ بهویژه آنگاه که مال و دارایی انسان در مسیر گسترش علم و دانش هزینه شود. در فرهنگ قرآن و سیره اهلبیت علیهمالسلام، ثروت نه صرفاً ابزار رفاه فردی، بلکه امانتی الهی برای آبادانی دنیا و آخرت شمرده شده است. خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید:
مَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّائَةُ حَبَّةٍ ۗ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ» (بقره: ۲۶۱).
این آیه، انفاق را به دانهای تشبیه میکند که چندین برابر ثمر میدهد؛ یعنی مالی که در راه خدا صرف شود، نهتنها کاستی نمییابد، بلکه رشد و برکت مییابد. اگر این انفاق در مسیر تعلیم و تربیت و ساخت مراکز علمی باشد، ثمره آن نسلها را دربرمیگیرد و مصداقی روشن از«باقیات صالحات» خواهد بود. در آیهای دیگر آمده است:
«لَن تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ» (آلعمران: ۹۲).
سیره اهلبیت علیهمالسلام نیز بر همین معنا تأکید دارد. امیرالمؤمنین امام علی میفرمایند:
«اسْتَنْزِلُوا الرِّزْقَ بِالصَّدَقَةِ» (غررالحکم).
انسان به مرتبه نیکی کامل نمیرسد مگر آنکه از محبوبترین اموال خود ببخشد. وقف دارایی در راه علم، از مصادیق عالی آن است؛ زیرا انسان چیزی را که میتواند مایه امنیت و آسایش شخصی باشد، در راه پیشرفت جامعه و تعالی فکری نسلها تقدیم میکند. یعنی با صدقه دادن، روزی را فرود آورید. در نگاه علوی، انفاق نه کاهش دارایی، بلکه زمینهساز فزونی رزق و برکت است. چه رزقی برتر از آنکه نام انسان در کنار بنای مدرسهای، کتابخانهای یا دانشگاهی ثبت شود که سالها چراغ دانش را روشن نگاه میدارد؟ همچنین از حضرت رسول ص نقل شده است:
إذا ماتَ الإنسانُ انقَطَعَ عَمَلُهُ إلاّ مِن ثَلاثٍ : إلاّ مِن صَدَقَةٍ جاريَةٍ أو عِلمٍ يُنتَفَعُ بِهِ أو وَلَدٍ صالِحٍ يَدعُو لَهُ».
صدقه جاریه و علمی که از آن بهرهبرداری شود، هر دو در این روایت در کنار هم آمدهاند؛ و چه زیباتر آنکه این دو در یک مسیر جمع شوند: مالی که وقف میشود تا علمی تولید یا منتشر گردد. چنین عملی پس از مرگ نیز جریان دارد و پرونده عمل انسان را گشوده نگاه میدارد. وقف در حوزه علم، تنها یک کمک مالی نیست؛ سرمایهگذاری بر آینده امت است. ساخت فضای آموزشی، تأمین تجهیزات آزمایشگاهی، حمایت از پژوهش و فراهم کردن امکانات تحصیل برای جوانان، مصداق عینی انفاق فی سبیلالله است. هر آجرِ مدرسهای که با نیت الهی نهاده شود، میتواند زمینهساز تربیت اندیشمندی گردد که جامعهای را متحول سازد. از این رو، بخشیدن مال در مسیر دانش، هم اطاعت از فرمان الهی است، هم تبعیت از سیره معصومان علیهمالسلام، و هم تضمینکننده یادگاری ماندگار برای واقف و نیکوکار. مالی که در راه علم هزینه شود، به سرمایهای تبدیل میشود که زمان آن را فرسوده نمیکند و نسلها از برکت آن بهرهمند میشوند. این همان تجارتی است که زیان ندارد و سود آن، در دنیا برکت و در آخرت پاداشی کریمانه خواهد بود.




